Hemelse moeder of helleveeg?

Ach moederlief…

Ze zat tegenover me en vertelde haar verhaal alsof ze zelf toehoorder van haar eigen woorden was. Het gaf haar verhaal een extra ondertoon, hoewel die ondertoon nooit kon verklanken wat haar woorden benoemden. Een moederdagartikel moest het worden; maar het werd me al snel duidelijk dat het geen regulier moederdagverhaal werd.
‘Ik durf zelf geen moeder te worden’, hoorde ik. ‘Ik ben als de dood dat ik net zo word als zij. Eerlijk gezegd word ik helemaal ziek van al die verheerlijking van moeders, daarom wilde ik ook meewerken aan je artikel. Zodat iedereen weet dat niet iedereen van zijn moeder kán houden’, en ze keek uit het raam alsof daar de vergeving lag voor haar ongebruikelijke opmerking.

Ze had mijn nieuwsgierigheid gewekt, geroutineerd vulde ik alvast de antwoorden in: slechte jeugd gehad, misschien geslagen, genegeerd, verwaarloosd of in het ergste geval misbruikt door een pappa die door mamma niet tot de orde werd geroepen. Maar iets in haar hele houding, vertelde me dat het zo simpel niet lag. Het kon overigens nog wel, moeder worden bedoel ik. Ze zag er niet veel ouder uit dan een jaar of veertig. Slank en strak in het vel met een vlekkeloos opgemaakt gezicht waaromheen een glanzende bos kastanjebruine krullen waaierde. Een mooie moeder zou ze zijn.

Stockholmsyndroom

Ze hervatte haar monoloog: ‘Iedereen heeft het altijd over moederliefde. Het moederinstinct: alsof dat tegelijk met je baby uit je baarmoeder floept. Ik las in 2005 een artikel van de Amerikaanse schrijfster Avelet Waldman die zei dat ze liever haar man zag dan haar kinderen. De halve wereld viel over haar heen. En de kinderpsychiater Caroline Elicheff en sociologe Nathalie Heinich hebben in hun studie over moeder-kind relaties aangetoond dat gezonde moederliefde helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Of juist zo vanzelfsprekend dat moeders dat flink aandikken omdat ze bang zijn dat ze het niet goed genoeg doen. Ze overinvesteren in hun dochter, offeren zich op en ontzeggen haar niets. Maar daar moet je als dochter wel iets voor teruggeven: je moet in- en ingelukkig zijn en dat geluk nergens door laten verstoren.

Ik had zo’n moeder’, ontsnapt de bekentenis haar in een zucht, zwanger van wanhoop en berusting tegelijk. ‘Je wordt als het ware gegijzeld door de smorende moederliefde en voor je het weet zit je in het Stockholmsyndroom: je moet je gijzelaar haten, hij is je vijand, maar aan de andere kant ontstaat die idiote band van liefde of wat daarvoor moet doorgaan’, voegde ze nog toe.

Kunstmatig mooi

Maar hield je moeder dan niet van je, vraag ik – behoorlijk onder de indruk van haar belezenheid- ietwat beschroomd. Ze kijkt me aan en ik zie een kleine twinkeling in haar ogen die verraadt dat er wel degelijk leven in deze statige, ietwat overdresste vrouw zit. ‘Mijn moeder hield wel degelijk van me, maar ze hield niet van zichzelf. Waarbij mijn vader geen enkele poging ondernam om haar op andere gedachten te brengen. Integendeel, het aantal minnaressen dat hij versleet voordat hij aan een stevige HIV-besmetting overleed, ging het aantal maanden in het jaar flink te boven.

Nee, mijn moeder had liefde genoeg voor me. Ze smoorde me erin en deed alles om van mij een betere en mooiere vrouw te maken dan zij zelf dacht te zijn. Ik heb mijn hele leven te weinig eten gekregen om maar niet te dik te worden. Mocht nooit met vriendjes of vriendinnetjes mee naar huis om ziektes en verkeerde invloeden te vermijden en toen ik twaalf was nam ze me mee naar Turkije en kreeg ik mijn eerste cosmetische operatie. Mijn neus moest mooier. Het jaar daarop mijn oogleden, vervolgens werd ik elektrisch onthaard en werden mijn oren kleiner gemaakt. Elke drie maanden zat ik bij de tandarts om te controleren of ik gaatjes had en of mijn gebit wel recht groeide. Mijn beugel mocht er niet uit toen de orthodontist dat zei, nee die ging er pas uit toen mijn moeder het niet langer kon tegenhouden. De kapper heeft mijn haar gemarteld totdat het net zo zat als mijn moeder wilde. Ik draag nu een pruik, er is met dat haar niets meer te beginnen.

Nee, je kunt niet zeggen dat ze niet van me hield. Ze hield zo veel van me, dat ze mijn hondje dat ik eindelijk had losgebedeld, onmiddellijk liet inslapen toen hij een keer een vlo had. Ze hield zo veel van me dat ze me bij de eerste de beste nies ziek meldde, thuis hield en op haar manier vertroetelde. Oftewel, ze smoorde me in dekens met de kachel hoog en het raam potdicht’, en ze lijkt te glimlachen bij de herinnering.

‘Moederliefde kan ver gaan, bijvoorbeeld als je moeder je vanaf je dertiende elke zes maanden naar de gynaecoloog stuurt om te controleren of je nog maagd bent. Wanneer ze je dwingt om elke nacht in haar bed te slapen omdat je vader er niet is en wanneer ze je verbiedt om met jongens te praten. Lekker veilig. Zo veilig dat ik nu niet weet hoe ik met mannen moet omgaan. Weet je, moederliefde is een gek ding. Ik geloof er dus niet in en aan mij zal het niet liggen: ik geef die liefde aan niemand door’, waarna ze er achteloos aan toevoegde: ‘heb je zo genoeg voor je artikel?’ Ik kwam niet verder dan een beleefde hoofdknik en maakte dat ik naar buiten kwam. Pas in mijn auto durfde ik over mijn buik te wrijven, waar –nog nauwelijks zichtbaar- mijn eersteling veilig weggeborgen zat. Ach ja, moederliefde. Hoeveel woorden mocht ik daarover eigenlijk schrijven van mijn hoofdredacteur? Hoeveel het er ook waren, voor mij zouden het er beslist te weinig zijn.

2 gedachten over “Hemelse moeder of helleveeg?”

  1. hallo jeanne,

    dank je wel voor je reactie. het erge is dat ik bijna nergens meer gek van opkijk, zoveel vreemde dingen gebeuren er tussen mensen en mensen en hun kinderen.
    Fijn dat je reageerde, dat geeft goede moed om te blijven schrijven wat ik tegenkom.

  2. Jeanne van Dijk

    Hallo Tonny,

    Ik heb dit verhaal met stijgende verbazing zitten lezen en kon die moeder op het eind wel schieten. En dan nog zegt de (duidelijk zeer beschadigde) dochter, dat haar moeder erg van haar hield. Nou, ik heb van liefde voor je kind een heel ander beeld. Dat je het beste voor je kind wilt, is logisch maar deze moeder wilde geloof ik meer het beste voor zichzelf…..of zoiets. Ongezonde moederliefde…..ja, dat lijkt mij inderdaad de juiste benaming. Brrrrrrr…..ik ril er al van bij de gedachte alleen.

    Groetjes,
    Jeanne

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top